Dolina Kościeliska

Dolina Kościeliska biegnie około 9 km na południe od Kir, leżących na wysokości około 927 m (3041 stóp), aż po grań główną Tatr Zachodnich; po Dolinie Chochołowskiej jest drugą co do wielkości doliną polskich Tatr. Jej dolna i środkowa część, zbudowana z wapieni, dolomitów i łupków osadzonych niegdyś na dnie morza, tworzy długi i głęboki wąwóz, którego ściany zbliżają się do siebie w trzech bramach: Kantaka, Kraszewskiego i Raptawickiej, a górną część, z gnejsów i granitoidów, wyrzeźbiły plejstoceńskie lodowce, które zostawiły moreny i zagłębienie, w którym leży dziś Smreczyński Staw. Kościeliski Potok i wody krążące szczelinami w skałach wyżłobiły fantazyjnie ukształtowane turnie, urwiste ściany i jaskinie: to największe skupisko jaskiń w polskich Tatrach, z Mroźną, Mylną, Raptawicką, Obłazkową i Smoczą Jamą oraz kilkuset innymi jaskiniami i schroniskami skalnymi. Od końca XV wieku wydobywano tu srebro, miedź i antymon, a później rudę żelaza; w XIX wieku dolina była jednym z największych ośrodków hutniczych w okolicy, aż do likwidacji huty w 1841 roku. Przez wieki była też ośrodkiem pasterstwa: na jej dziewięciu halach wypasano do 3 tysięcy owiec i kilkaset sztuk bydła; wypas zniesiono po utworzeniu parku narodowego, ale na początku lat 90. wrócił w ograniczonej, kontrolowanej formie na niektóre polany, by nie zarastały. Turyści przychodzą tu od 1815 roku, a schronisko na Ornaku zbudowano w 1948 roku.

Tło

Dolina Kościeliska w polskich Tatrach Zachodnich ciągnie się przez około 9 km od wsi Kiry aż po grań główną; w połowie drogi stoi schronisko na Ornaku, zbudowane w 1948 roku, a z Zakopanego jest tu 7 km drogą. Wąska u wylotu, wyżej rozgałęzia się na boczne doliny pod zaokrąglonymi szczytami, a jej górna część, wokół Hali Tomanowej i Hali Pysznej, jest rezerwatem ścisłym. Górnictwo sięga tu XV wieku, a dzięki srebru i rudzie żelaza w XIX wieku dolina była jednym z największych ośrodków hutniczych w okolicy. W jej wapieniach jest około 70 jaskiń, a także studnie krasowe, fantazyjnie ukształtowane skały i turnie.

Źródło: angielska Wikipedia, „Kościeliska Valley”

Na co zwrócić uwagę

• Wapienne bramy - trzy przewężenia wąwozu, gdzie ściany zbliżają się do siebie: Brama Kantaka, Brama Kraszewskiego i Brama Raptawicka.
• Jaskinie - Mroźna, otwarta od maja do października i bez sztucznego oświetlenia od ponownego otwarcia w 2023 roku, oraz Mylna, też nieoświetlona; do obu trzeba mieć własną latarkę.
• Wypasane polany - Wyżnia Kira Miętusia, Zahradziska, Cudakowa Polana i Stare Kościeliska, od początku lat 90. znów objęte kontrolowanym wypasem.
• Szlak dnem doliny - zielony szlak, 5,5 km z Kir do schroniska na Ornaku, około półtorej godziny pieszo.

Kiedy jechać

Maj-październik, gdy otwarta jest Jaskinia Mroźna. Latem doliną jeżdżą góralskie dorożki, aż do Polany Pisanej, a zimą sanie. Dzień.

Praktyczne uwagi

W sezonie turystycznym dolina jest jednym z najbardziej zatłoczonych miejsc w Tatrach. Leży w Tatrzańskim Parku Narodowym, więc wstęp jest płatny, a do doliny nie wolno wjeżdżać samochodem ani rowerem; z Zakopanego do Kir kursują autobusy i busy, a przed wlotem doliny są płatne parkingi. Ścieżki przez Mroźną, Mylną oraz Wąwóz Kraków ze Smoczą Jamą są jednokierunkowe; Mylna jest miejscami ciasna i mokra, latem ma około 5 °C i nie należy wchodzić do niej w pojedynkę. Powyżej schroniska szlaki wspinają się w wyższe Tatry Zachodnie: zielony przez Dolinę Tomanową na Ciemniak, 2096 m (6877 stóp), a żółty na Iwaniacką Przełęcz.

W okolicy

W linii prostej od środka doliny Kiry, u jej wylotu, leżą około 2,5 km na północ, a Zakopane około 8 km na północny wschód; schronisko na Ornaku jest około 3 km w kierunku południowo-południowo-zachodnim, a Smreczyński Staw około 3,5 km na południe. Sąsiednia Dolina Chochołowska leży około 4 km w kierunku zachodnio-południowo-zachodnim, a prowadzi do niej czarna Ścieżka nad Reglami; Giewont wznosi się około 5 km na wschód.