تخت جمشید

تخت جمشید، میراث جهانی یونسکو نزدیک شیراز، پایتخت آیینی باشکوه شاهنشاهی هخامنشی است که داریوش بزرگ حدود ۵۱۸ پیش از میلاد بنیاد نهاد. گرچه اسکندر مقدونی به آتشش کشید، ویرانه‌هایش همچنان هیبت می‌آورند: گسترده بر تختگاهی سنگی پهناور، با ستون‌های شیاردار سربرافراشته، دروازه بزرگ ملل، و - از همه چشمگیرتر - نگاره‌های برجسته به‌شگفتی سالم‌مانده که صف‌های دراز فرستادگان بیست‌وسه ملت زیر فرمان را در آوردن خراج می‌کنند - پنجره‌ای زنده به تمدنی ازدست‌رفته.

تاریخچه

نشانه‌هایی هست که این محوطه در زمان کوروش بزرگ و کمبوجیه‌ی دوم نیز مقر حکومت بوده، اما داریوش یکم بود که تخت جمشید را به عنوان مقر آیینی شاهنشاهی پدید آورد: کهن‌ترین بازمانده‌ها به ۵۱۵ پیش از میلاد بازمی‌گردند، و کتیبه‌ها نشان می‌دهند که او صفه و نخستین کاخ‌ها را ساخت و فرمان ساخت آپادانا، تالار شورا و خزانه را داد، که در زمان پسرش خشایارشا به پایان رسیدند. ساخت‌وساز در زمان اردشیر یکم و تا سده‌ی ۴ پیش از میلاد ادامه یافت، به دست کارگرانی که، به گواهی لوح‌های ایلامی یافته در محوطه، با نقره و خوراک مزد می‌گرفتند و از سراسر شاهنشاهی می‌آمدند. اسکندر مقدونی پس از شکست داریوش سوم در گوگمل در ۳۳۱ پیش از میلاد از دربند پارس گذشت و در زمستان ۳۳۱-۳۳۰ پیش از میلاد تخت جمشید را گرفت، و اندکی بعد کاخ‌هایش در آتش سوختند - بنا بر روایتی، عمدا و به انتقام غارت آتن به دست پارسیان. از ۱۹۷۹ میراث جهانی است.

منبع: ویکی‌پدیای انگلیسی، «Persepolis»

دیدنی‌های اصلی

• پلکان آپادانا - نگاره‌های ملت‌های خراج‌آور.
• دروازه ملل - ورودی یادمانی با گاوهای بالدار.
• ستون‌ها - بازمانده‌های سربرافراشته تالارهای بزرگ.
• نقش رستم - آرامگاه‌های صخره‌ای شاهی همان نزدیکی.

کی بروید

بهار، فروردین تا خرداد، و پاییز، مهر تا آذر، برای دلپذیرترین دما - تابستانِ دشت به‌سختی داغ است؛ نور اول صبح یا پایان بعدازظهر برای نگاره‌ها بهترین است و برای پیمودن محوطه بی‌سایه خنک‌تر.

خوب است بدانید

ویرانه‌ای است بر تختگاهی باز و بی‌سایه که تابستان به‌شدت داغ می‌شود، و راهنما معنای نگاره‌ها را بسیار غنی‌تر می‌کند؛ سفر مستقل در ایران هم برنامه‌ریزی عملی می‌خواهد - روادید، پوشش، و پرداخت، چون کارت‌های بین‌المللی کار نمی‌کنند.

در همان حوالی

آرامگاه‌های شاهی نقش رستم و شهر شیراز همان نزدیکی‌اند.