ผ้าครามสกลนคร

ผ้าย้อมครามในประเทศไทยทำกันมากในภาคอีสาน โดยเฉพาะที่สกลนคร และที่นี่การย้อมครามเป็นงานในระดับครัวเรือนมากกว่าจะเป็นอุตสาหกรรม สีย้อมทำจากต้นครามที่ปลูกในพื้นที่ หมักเป็นเนื้อครีม แล้วเก็บไว้ในหม้อที่เป็น คือส่วนผสมของคราม น้ำด่างขี้เถ้า และวัตถุดิบอื่นที่ต้องให้อาหารและดูแลทุกวัน และคนย้อมก็พูดถึงมันเหมือนสิ่งมีชีวิตที่ตายได้ถ้าละเลย ฝ้ายถูกจุ่มซ้ำแล้วซ้ำเล่า เกิดปฏิกิริยาออกซิเดชันจากสีเขียวเป็นสีน้ำเงินระหว่างการจุ่มแต่ละครั้ง โดยความเข้มของสีสร้างขึ้นจากการจุ่มหลายรอบ ผ้าที่ได้คือผ้าม่อฮ่อม ทอในพื้นที่และมักตัดเป็นเสื้อเรียบ ๆ กับผ้าถุง หมู่บ้านรอบสกลนครเปิดโรงย้อมให้เข้าชม ผู้มาเยือนย้อมผ้าเองได้ และหม้อคราม กลิ่น กับการดูแลรายวันคือเนื้อหา การซื้อตรงจากครัวเรือนคือสิ่งที่ทำให้การปฏิบัตินี้ยังมีรายได้

จุดที่น่าสังเกต

• หม้อครามที่เป็น - ครามหมักที่ดูแลทุกวันเหมือนสิ่งมีชีวิต
• การจุ่ม - ฝ้ายที่เปลี่ยนจากสีเขียวเป็นสีน้ำเงินระหว่างการจุ่มแต่ละครั้ง
• โรงย้อมในครัวเรือน - การปฏิบัติที่รักษาไว้ในระดับครอบครัวในหมู่บ้าน
• งานหัตถกรรมของจังหวัด - การย้อมคราม ที่สืบทอดกันในแต่ละครัวเรือน

ช่วงเวลาที่ควรไป

พฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ โรงย้อมทำงานวันธรรมดา และการเข้าชมควรนัดผ่านคนในพื้นที่มากกว่าจะไปโผล่เอง ครึ่งวันครอบคลุมหมู่บ้านหนึ่งแห่งกับการย้อมหนึ่งรอบ

ก่อนออกเดินทาง

ที่นี่เป็นโรงย้อมของครอบครัว ไม่ใช่พิพิธภัณฑ์ ควรนัดล่วงหน้าและขออนุญาตก่อนถ่ายรูป ครามติดผิวและติดเสื้อผ้าแล้วไม่หลุด มีคนพูดภาษาอังกฤษน้อย และต้องมีรถเพื่อไปถึงหมู่บ้าน

บริเวณใกล้เคียง

ตัวเมืองสกลนครและวัดพระธาตุเชิงชุมอยู่ใจกลาง ส่วนภูพานอยู่ทางใต้