Jodensavanne

Op een steile oever boven de Surinamerivier ligt in een open plek in het bos een van de verrassendste monumenten van Amerika: Jodensavanne, waar Sefardische families op de vlucht voor Iberische vervolging vanaf de jaren 1650 en 1660 een zelfstandige landbouwgemeenschap bouwden, met de synagoge Beracha ve Shalom uit 1685 als een van de vroegste van haar soort op het halfrond, waarvan de bakstenen ruïne nog altijd duidelijk op de oever staat. De gebeeldhouwde stenen van de begraafplaatsen, in het Hebreeuws, het Portugees en het Aramees, liggen verspreid onder de bomen ernaast, en de UNESCO schreef het geheel in 2023 in. De gemeenschap verdween in de negentiende eeuw, en de rivier, het bos en de stenen houden de herinnering vast in een onwaarschijnlijk serene omgeving.

Geschiedenis

In 1639 lieten de Engelsen, die Suriname toen in handen hadden, Sefardische Joden uit Nederland, Portugal en Italië zich vestigen, een verzoekschrift van 8 april 1651 vroeg toestemming voor Joden om in Suriname en Barbados te wonen en handel te drijven, en in 1652 vestigde een groep zich op de plek van het huidige Jodensavanne; een derde groep kwam in 1664 onder David Cohen Nassy, na de verdrijving uit Brazilië en Frans-Guyana, en kreeg een eigen rechtbank en godsdienstvrijheid. De nederzetting op hoger gelegen grond, met één hoofdweg en vier zijstraten en een school waar Spaans en Portugees werd onderwezen, werd rijk door suikerplantages waarop tot slaaf gemaakte Afrikanen werkten; rond 1700 woonden er zo'n 500 plantage-eigenaren en 9.000 tot slaaf gemaakte mensen, en de nederzetting kreeg te maken met aanvallen van inheemse volken, slavenopstanden en Franse invallen vanaf zee voordat de gemeenschap naar Paramaribo trok. Sinds de jaren 1940 is af en toe gewerkt aan het vrijmaken van de graven en het onderhoud van de ruïnes van de synagoge.

Bron: Engelstalige Wikipedia, ‘Jodensavanne’

Waar je op kunt letten

• De synagogeruïne - de bakstenen omtrek van Beracha ve Shalom uit 1685.
• De gebeeldhouwde begraafplaatsen - Hebreeuwse en Portugese stenen onder de kroonlaag.
• De rivieroever - het serene uitzicht van de nederzetting over de Suriname.
• De begraafplaats Cassipora - het oudere grafveld dieper in het bos.

Wanneer je moet gaan

De drogere maanden maken de weg en het water het makkelijkst. De ochtenden geven het zachtste licht op de oever. Begeleiding met context, te krijgen via aanbieders in Paramaribo en bij de beheerders van het terrein, verandert de stenen volledig.

Goed om te weten

Wat er staat zijn funderingen en grafstenen op een open plek in het bos, en de kracht zit in de historische weerklank van de plek en niet in architectuur met volume, dus verbeelding en een gids dragen het bezoek. De toegang gaat over ruwe weg en soms met een stuk per boot. Behandel de plek als monument én als begraafplaats.

In de buurt

Berg en Dal, de weg naar Brokopondo en de straat in Paramaribo met de synagoge naast de moskee.