تاریخانه

تاریخانه دامغان عموما در شمار کهن‌ترین مسجدهای هنوز ایستاده ایران است - ساخته سده دوم یا سوم قمری - و جذابیتش این است که نشان می‌دهد پیش از مسجد کلاسیک ایرانی چه بود: صحنی مستطیل، گرداگردش رواق‌هایی سوار بر جرزهای گرد و بس ستبر آجری با کمان‌های اندکی بیضی - چیدمانی که بسیار وامدار ساخت ساسانی است و تقریبا هیچ به رسم اسلامی پسین: بی‌کاشی، بی‌ایوان، بی‌آذین. جرزها برای دهانه‌ای که می‌برند به‌طرزی نامعمول ستبرند - نشان ساخت آزمونی آغازین. کنارش مناره‌ای استوانه‌ای از سده پنجم ایستاده با نوارهای آجرکاری آذینی - افزوده دیرتر از خود مسجد.

تاریخچه

این نام از «تاری» به معنای «خدا» و «خانه» آمده است، یعنی «خانه‌ی خدا»، و این بنا مسجد ۱۰۰ در نیز خوانده می‌شود. پژوهشگران درباره‌ی تاریخ دقیق ساخت آن هم‌نظر نیستند، و در ۶ ژانویه ۱۹۳۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.

منبع: ویکی‌پدیای انگلیسی، «Tarikhaneh»

آنجا چه هست

• جرزهای گرد و ستبر آجری - کهن‌ترین لایه مسجدسازی ایرانی.
• کمان‌های بیضی - میراثی ساسانی در بنایی اسلامی.
• درونی یکسر ساده - بی‌کاشی و ایوان و آذین، هیچ‌جا.
• مناره سده پنجم - آجرکاری نقش‌دار، افزوده دیرتر.

کی بروید

فروردین تا خرداد و مهر تا آذر. یک ساعت. صبح‌ها برای نور به رواق‌ها. دامغان بر مسیر اصلی تهران-مشهد است و توقفش آسان.

نکته‌های کاربردی

کوچک و ساده است و زود دیده می‌شود، و اهمیتش تاریخی است، نه دیداری. محوطه اغلب بی‌متصدی است و می‌تواند قفل باشد. توضیح ناچیز است. خود دامغان چیز دیگری کم دارد.

در همان حوالی

سمنان در غرب است؛ جاده مشهد رو به شرق می‌رود.