شهر سوخته

شهر سوخته از حدود ۳۵۵۰ تا ۲۳۰۰ پیش از میلاد بر کرانه رودی زیسته می‌شد، در آنچه امروز کویر تهی است، و به اندازه‌ای چشمگیر بالید: محله‌های جدا برای سکونت و پیشه و گورستان، تولید گسترده صنایع دستی و بازرگانی دوردست - تا آنکه به دلایلی که هنوز روشن نیست رها شد. خاک خشکش مواد آلی را به‌طرزی نامعمول خوب نگه داشت، و کاوش یافته‌هایی داده که همه‌جا بازگو می‌شوند: چشمی مصنوعی از خمیر قیر و رشته زر، یافته در جمجمه زنی؛ جامی سفالین نگاشته به پنج تصویر بزی جهنده سوی درخت، که چون زنجیره‌ای از حرکت خوانده شده؛ نشانه جراحی جمجمه بر دختری که از آن جان به در برد؛ و بازی تخته‌ای تخته‌نردگون با تاس.

پیشینه

شهر سوخته محوطه‌ای باستانی است که شهری بزرگ از عصر مفرغ و فرهنگ هیرمند را در خود نگه داشته است و به حدود ۳۵۵۰ تا ۲۳۰۰ پیش از میلاد بازمی‌گردد. این محوطه در کنار رود هیرمند، نزدیک جاده‌ی زاهدان به زابل، در استان سیستان و بلوچستان در جنوب شرقی ایران قرار دارد. اورل اشتاین در آغاز دهه‌ی ۱۹۰۰ آن را کشف کرد، و مؤسسه‌ی ایتالیایی آفریقا و شرق از ۱۹۶۷ تا ۱۹۷۸ در آن کاوش کرد تا آنکه گروهی ایرانی در ۱۹۹۷ کار را از سر گرفت. محوطه ۲۰۰ هکتار وسعت دارد، و گورستان پهناوری به وسعت ۲۵ هکتار در بخش جنوب غربی آن میان ۲۵٬۰۰۰ تا ۴۰٬۰۰۰ گور باستانی را در خود دارد. هنوز روشن نیست که شهر چرا رونق گرفت و چرا افول کرد. در ژوئن ۲۰۱۴ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.

منبع: ویکی‌پدیای انگلیسی، «Shahr-e Sukhteh»

آنجا چه هست

• نقشه شهری بزرگ عصر مفرغ - محله‌های سکونت و پیشه و گورستان.
• جای یافت چشم مصنوعی - قیر و رشته زر، در گوری.
• پهنه‌های کارگاهی - محله صنعتی آبادی.
• کرانه رود هیرمند - رودی که شهر کنارش بود.

کی بروید

آبان تا اسفند؛ تابستان اینجا کرانه‌ای است و باد سیستان ماه‌ها سخت می‌وزد. دو تا سه ساعت. یافته‌های نامدار در موزه‌های زابل و تهرانند، نه در محوطه.

خوب است بدانید

محوطه در حد پی است و بی‌توضیح معنایی نمی‌دهد. اشیای بلندآوازه جای دیگرند. بسیار دورافتاده است و این استان برای بازدیدکننده خارجی تشریفات افزوده می‌خواهد؛ نخست الزامات را وارسی کنید. سایه‌ای نیست و باد امان نمی‌دهد.

در همان حوالی

زابل در شمال است؛ تالاب‌های هامون در غرب، در راستای مرز.