قنات‌های گناباد

قنات تونلی است با شیبی ملایم، رانده از آبخوانی در پای بلندی تا آبادی‌ای بر دشت: آب زیرزمینی را می‌گیرد و به نیروی گرانش می‌رساند - بی‌تلمبه و تقریبا بی‌تبخیر. سامانه قصبه گناباد از کهن‌ترین‌ها و چشمگیرترین‌های هر جای جهان است: ۴۲۷ چاه و کانال‌هایش روی هم نزدیک به ۳۳ کیلومتر درازا دارند، مادرچاه حدود سیصد متر ژرفاست، و ساختش را عموما به بسیار بیش از دو هزار سال پیش می‌برند. هنوز آب می‌برد. چاه‌های دسترسی عمودی، خطی نقطه‌چین بر رویه کویر می‌کشند - همان که قنات از بالا به آن شناخته می‌شود - و دالان زیرزمینی جاهایی ورودپذیر است. قصبه یکی از یازده قناتی است که با هم چون «قنات ایرانی» ثبت شده‌اند.

تاریخچه

روایت‌های محلی این قنات را به کیخسرو، پادشاه افسانه‌ای، نسبت می‌دهند، و ناصرخسرو، جهانگرد سده‌ی ۱۱، نوشته است که به فرمان او ساخته شده است؛ تاریخ‌نگاران این سامانه را به دوران هخامنشی، میان ۷۰۰ و ۵۰۰ پیش از میلاد، می‌رسانند، و شمار چاه‌های آن به ۴۲۷ و درازای کانال‌هایش روی هم به حدود ۳۳ کیلومتر رسید. از حدود ۵۰۰ پیش از میلاد در اینجا ساعت‌های آبی، یا فنجان، برای سنجیدن مدت آب‌برداری هر کشاورز به کار می‌رفت و تاریخ جشن‌هایی چون نوروز و یلدا را نیز تعیین می‌کرد؛ این ساعت‌ها تا زمانی که ساعت‌های امروزی جایشان را گرفتند در کار بودند. قنات در ۲۰۰۷ به فهرست موقت یونسکو پیوست و در ۲۰۱۶ به عنوان یکی از قنات‌های تشکیل‌دهنده‌ی قنات ایرانی ثبت جهانی شد.

منبع: ویکی‌پدیای انگلیسی، «Qanats of Ghasabeh»

به چه توجه کنید

• مادرچاهی سیصدمتری - از ژرف‌ترین چاه‌های قنات شناخته.
• نزدیک به ۳۳ کیلومتر کانال - سامانه‌ای که هنوز آب می‌برد.
• ردیف چاه‌های دسترسی - رد سطحی سامانه زیرزمینی.
• دالان زیرزمینی - ورودپذیر در نقطه‌هایی از مسیر.

کی بروید

فروردین تا خرداد و مهر تا آذر. دو تا سه ساعت. بخش‌های زیرزمینی به هر فصل خنکند. ورود به دالان به نگهبان و تراز آب بسته است.

خوب است بدانید

بیشتر سامانه زیر زمین است و آنچه بر رویه می‌بینید ردیفی از دهانه چاه است. ورود به دالان محدود و به کارکنان بسته است. دورافتاده است و حمل‌ونقل همگانی‌اش ضعیف. توضیح انگلیسی محدود است.

در همان حوالی

شهر گناباد بر دهانه خروجی است؛ کویر خراسان سوی جنوب می‌رود.