Παναγία Εκατονταπυλιανή

Η εκκλησία των εκατό πυλών ανάγει την ίδρυσή της στον τέταρτο αιώνα και στην Αγία Ελένη, και ξαναχτίστηκε τον έκτο επί Ιουστινιανού στη σταυροειδή βασιλική που στέκει σήμερα, μία από τις καλύτερα διατηρημένες παλαιοχριστιανικές εκκλησίες της Ελλάδας. Το όνομα έρχεται από μια παράδοση ότι ενενήντα εννιά πόρτες είναι ορατές και μια εκατοστή θα εμφανιστεί όταν η Κωνσταντινούπολη ξαναγίνει ελληνική· οι επισκέπτες τις μετρούν χωρίς επιτυχία. Το συγκρότημα περιλαμβάνει την κύρια εκκλησία με το μαρμάρινο τέμπλο και τους αρχαίους κίονές της, το παλαιότερο βαπτιστήριο με σταυρόσχημη κολυμβήθρα μέσα στο δάπεδο, το παρεκκλήσι του Αγίου Νικολάου, και ένα μικρό βυζαντινό μουσείο στη στοά. Αρχαίοι λίθοι είναι ξαναχρησιμοποιημένοι παντού, και το σύνολο περικλείεται σε μια αυλή με μοναστηριακά κελιά και αμυντικό τείχος.

Ιστορία

Η εκκλησία χρονολογείται στο 326, και η παράδοση αποδίδει την ίδρυσή της στην Αγία Ελένη, μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, που σταμάτησε στην Πάρο στο προσκύνημά της στους Αγίους Τόπους· στον Ιουστινιανό αποδίδεται η μεταγενέστερη οικοδόμηση στον χώρο. Το όνομα, «των εκατό πυλών», ίσως είναι παραφθορά του Καταπολιανή, «η εκκλησία της κάτω πόλης», για τη θέση της δίπλα στη θάλασσα· σοβαρά κατεστραμμένη από σεισμό τον 18ο αιώνα και σταδιακά αναστηλωμένη, είναι η δεύτερη πιο φημισμένη θεομητορική προσκυνηματική εκκλησία του Αιγαίου μετά την εκκλησία της Τήνου.

Πηγή: αγγλική Βικιπαίδεια, «Panagia Ekatontapiliani»

Τα σημαντικότερα

Η κύρια βασιλική - μια σταυροειδής εκκλησία του έκτου αιώνα με μαρμάρινα τέμπλα.
Το βαπτιστήριο - μια παλαιοχριστιανική κολυμβήθρα βυθισμένη στο δάπεδο.
Οι πόρτες - οι ενενήντα εννιά του θρύλου, μετρήσιμες και αμφισβητούμενες.
Το βυζαντινό μουσείο - εικόνες και εκκλησιαστικοί θησαυροί στη στοά.

Πότε να πας

Όλο τον χρόνο· η εκκλησία είναι ανοιχτή καθημερινά με μεσημεριανό διάλειμμα και έχει την περισσότερη κίνηση γύρω από τη γιορτή της Κοιμήσεως στις 15 Αυγούστου, όταν η Παροικιά γεμίζει προσκυνητές.

Πρακτικές σημειώσεις

Το σεμνό ντύσιμο απαιτείται και η φωτογράφιση μέσα είναι περιορισμένη. Το εσωτερικό είναι σκοτεινό, και μεγάλο μέρος της αρχικής διακόσμησης χάθηκε σε μεταγενέστερες ανακατασκευές. Η επίσκεψη θέλει λιγότερο από μία ώρα χωρίς το μουσείο.