Αμπελάκια

Στα τέλη του δέκατου όγδοου αιώνα τα Αμπελάκια πλούτισαν από ένα και μόνο προϊόν: βαμβακερό νήμα βαμμένο σε ένα λαμπερό, ανεξίτηλο κόκκινο με ρίζα ριζαριού, που εξαγόταν στη Βιέννη, τη Λειψία και τη Δρέσδη. Για να διαχειριστούν το εμπόριο, οι χωριανοί σχημάτισαν το 1780 έναν συνεταιρισμό που συγκέντρωνε κεφάλαια και κέρδη ανάμεσα σε παραγωγούς και εργάτες και διατηρούσε δικά του γραφεία στο εξωτερικό, μια οργάνωση που συχνά αναφέρεται ως μία από τις πρωιμότερες του είδους της στην Ευρώπη. Τα χρήματα έχτισαν πέτρινα αρχοντικά με ζωγραφιστά εσωτερικά, και το ωραιότερο, το σπίτι του Γεωργίου Σβαρτς, σώζεται ως μουσείο: σκαλιστά ξύλινα ταβάνια, ζωγραφισμένοι τοίχοι και ντουλάπια, χρωματιστά τζάμια και ένα σαλόνι διακοσμημένο με απόψεις της Κωνσταντινούπολης και της Βιέννης. Το εμπόριο κατέρρευσε όταν ήρθαν οι συνθετικές βαφές και οι πολιτικές αναταραχές, και το χωριό συρρικνώθηκε· τα αρχοντικά μένουν σκόρπια σε απότομα δρομάκια πάνω από το φαράγγι των Τεμπών.

Ιστορία

Το πότε ιδρύθηκαν τα Αμπελάκια δεν είναι βέβαιο, αφού οι επιγραφές και τα εκκλησιαστικά αρχεία είναι οι κύριες μαρτυρίες· ένα λειτουργικό βιβλίο που αγοράστηκε το 1580 και δωρίστηκε στην παλιά εκκλησία της Αγίας Παρασκευής είναι από τα παλαιότερα, και ένας ερευνητής υποστήριξε ότι το χωριό υπήρχε τουλάχιστον από τον 14ο αιώνα, στην ύστερη βυζαντινή εποχή. Το όνομά του πιθανότατα προέρχεται από τα αμπέλια γύρω του, και ένα κατάστιχο του 1899 καταγράφει 700 ιδιοκτήτες αμπελιών που καλλιεργούσαν 1.100 άκρες· το χωριό είναι διάσημο για τον συνεταιρισμό εμπόρων, τεχνιτών, αγροτών και εργατών που παρήγαγε τα κόκκινα βαμμένα νήματά του, και θεωρείται στην Ελλάδα ένας από τους πρώτους συνεταιρισμούς παντού.

Πηγή: αγγλική Βικιπαίδεια, «Ampelakia, Larissa»

Τι θα βρεις εκεί

Το αρχοντικό Σβαρτς - ζωγραφιστά δωμάτια, σκαλιστά ταβάνια και χρωματιστά τζάμια.
Τα πέτρινα αρχοντικά - εμπορικά σπίτια στα δρομάκια του χωριού.
Η ιστορία του συνεταιρισμού - εκθέματα για το εμπόριο της κόκκινης βαφής και την οργάνωσή του.
Η θέα στα Τέμπη - το φαράγγι και η Όσσα από τα άνδηρα του χωριού.

Πότε να πας

Άνοιξη και φθινόπωρο· το χωριό βρίσκεται αρκετά ψηλά ώστε να είναι δροσερό το καλοκαίρι και μπορεί να αποκλειστεί από χιόνι τον χειμώνα. Το μουσείο έχει περιορισμένες ώρες και κλείνει κάποιες καθημερινές.

Πριν πας

Το χωριό είναι μικρό και κυρίως κατοικημένο, με ένα δύο μόνο μέρη για φαγητό. Το αρχοντικό είναι το κύριο αξιοθέατο και παίρνει λιγότερο από μία ώρα. Ο δρόμος πρόσβασης είναι απότομος και στενός.