Pampus

Forteiland Pampus werd tussen 1887 en 1895 op een kunstmatig eiland in het IJmeer gebouwd als het steunpunt aan de zeezijde van de Stelling van Amsterdam, de ring van veertig en meer forten en inundatiewerken rond de stad die op de UNESCO-lijst staat. Het is een pantserfort: een bouwwerk van beton en ijzer met twee draaibare koepels, ontworpen om de laatste open aanloop naar Amsterdam af te sluiten wanneer het omliggende land bewust onder water werd gezet. Het was bij de oplevering feitelijk al verouderd, omdat de artillerie zijn bescherming al voorbij was gegroeid, en het is nooit in actie gekomen. De naam komt van de zandbank waarop het staat, waar zeilschepen op het tij moesten wachten om overheen te komen - de Nederlandse uitdrukking voor Pampus liggen betekent volledig geveld zijn en komt van dat wachten. Het is alleen per veerboot bereikbaar en heeft een restaurant en evenementen.

Geschiedenis

Het fort staat op een kunstmatig eiland op de oude ondiepte Pampus in de Zuiderzee, waar schepen vroeger op hoogwater moesten wachten voordat ze de Amsterdamse haven binnen konden, waaraan het Nederlands de uitdrukking voor uitgeteld liggen ontleent: voor Pampus liggen. Het werk begon in 1887, met 3.800 heipalen en 45.000 kubieke meter zand, duurde acht jaar en kostte 800.000 gulden; het in 1895 in gebruik genomen fort van baksteen en beton had vier Krupp-kanonnen van 24 centimeter in twee hydraulische koepels en was een van maar vier forten van de Stelling van Amsterdam met zwaar geschut. Het bood plaats aan een bezetting van 200 man, die alleen in 1914-1918 werd bereikt, kreeg in 1926 luchtafweergeschut en kwam nooit in actie, en toen de Afsluitdijk van 1932 het IJsselmeer van de zee afsloot, verloor het zijn doel en werd het op 15 juli 1933 door het leger verlaten. In 1996 werd de hele Stelling met haar 42 forten werelderfgoed.

Bron: Engelstalige Wikipedia, ‘Pampus’

Waar je op kunt letten

• Een gepantserd eilandfort - beton en ijzer met draaibare koepels, gebouwd 1887-1895.
• Bij oplevering verouderd - de artillerie was zijn bescherming al voorbij gegroeid.
• Deel van de Stelling van Amsterdam - de op de UNESCO-lijst staande ring van forten en inundatie.
• De herkomst van een uitdrukking - voor Pampus liggen, van schepen die op de zandbank wachtten.

Wanneer je moet gaan

Mei tot september. Een halve dag.

Praktische tips

Alleen per veerboot, seizoensgebonden, weersafhankelijk, en die zit vol - er is geen andere manier om er te komen of weg te gaan. De interieurs zijn koud en vochtig. Evenementen sluiten het eiland soms voor gewone bezoekers.

In de buurt

Het Muiderslot ligt bij de veerhaven; Amsterdam in het westen.