Fort Jesus, Mombasa

Fort Jesus ilijengwa kati ya mwaka 1593 na 1596 na Wareno, ambao kwao Mombasa ilikuwa kituo kwenye njia ya bahari kati ya Ureno na Uhindi, kwa mchoro wa mtindo wa Renaissance wa msanifu kutoka Milano Giovanni Battista Cairati, msanifu mkuu wa milki za Ureno za Mashariki. Imesimama juu ya mwamba wa matumbawe kwenye mlango wa Bandari ya Kale na ilijengwa kwa matumbawe yaliyogeuka mawe na chokaa: ngome karibu ya mraba yenye buruji katika kila pembe, mbili zenye ncha kali zikielekea nchi kavu na mbili butu zaidi zikielekea bahari, ambayo kuta zake, zenye urefu wa m 15 (futi 49) kama Wareno walivyozijenga, ziliongezwa hadi m 18 (futi 59) na Waarabu wa Omani. Kati ya mwaka 1631 na mwishoni mwa karne ya kumi na tisa ilitekwa na kupotezwa angalau mara tisa na Wareno, masultani wa Mombasa na wa Omani na maliwali wa ukoo wa Mazrui wa mji huo; mzingiro wa Waomani ulioanza Machi 1696 uliishia kwa kuanguka kwa ngome Desemba 1698, karibu miaka mitatu baadaye. Ndani kuna Nyumba ya Kiomani, Ukumbi wa Mazrui, magofu ya kanisa dogo la Kireno, mizinga ya Kireno na ya Kiingereza, na jumba la makumbusho lenye vitu kutoka meli zilizozama za enzi ya Wareno na kutoka uchimbuaji kando ya pwani ya Kenya. Ngome iko katika Mji wa Kale wa Mombasa, mtaa wenye majengo mengi ya Kiswahili upande wa kusini-mashariki wa kisiwa.

Usuli

Wareno walijenga Fort Jesus kwenye kisiwa cha Mombasa kati ya mwaka 1593 na 1596 ili kulinda Bandari ya Kale ya Mombasa. Msanifu Mwitaliano Giovanni Battista Cairati ndiye aliyeichora, na Gaspar Rodrigues alikuwa fundi mkuu wa ujenzi, huku Waswahili wenyeji wakidhaniwa kuwa ndio waliotoa ufundi wa uashi, vifaa na nguvu kazi. Ikitazamwa kutoka angani, ngome hii yenye umbo karibu la mraba inafanana na umbo la mtu, ikiwa na buruji katika kila moja ya pembe zake nne. Sultani Yusuf ibn al-Hasan wa Mombasa aliiteka mwaka 1631 na Wareno wakairudisha mwaka 1632; Waarabu wa Omani wakiongozwa na Saif bin Sultan waliizingira kuanzia mwaka 1696 na kuiteka mwaka 1698.

Chanzo: Wikipedia ya Kiingereza, “Fort Jesus”

Mambo ya kuangalia

• Buruji na mizinga - buruji nne za pembeni, São Filipe, Santo Alberto, São Matias na São Mateus, pamoja na mizinga ya Kireno na ya Kiingereza.
• Nyumba ya Kiomani na Ukumbi wa Mazrui - nyumba ya sultani aliyetawala pwani ya Afrika Mashariki, na ukumbi wa ukoo wa Mazrui, maliwali wa Mombasa.
• Jumba la makumbusho - vitu kutoka meli ya kivita ya Kireno Santo António de Tanna, iliyozama mbele ya ngome mwaka 1697, na michoro ya mkaa ya mapigano na maisha ya kila siku iliyochorwa na askari wa Kireno wa karne ya 17.
• Mji wa Kale wa Mombasa - mtaa unaoizunguka ngome: hekta 72 (ekari 180) za majengo mengi ya Kiswahili kando ya hori ya Tudor.

Wakati wa kwenda

Desemba hadi Machi na Julai hadi Oktoba. Mjini Mombasa miezi yenye mvua nyingi zaidi ni Aprili na Mei na yenye mvua chache zaidi ni Januari na Februari, na joto la juu la mchana ni kati ya 28.8 na 33.7 °C mwaka mzima. Saa mbili hadi tatu.

Ni vizuri kujua

Majengo mengi ya zamani ndani ya kuta yamebomoka karibu hadi misingi yake, na ngome inachanganya kazi ya Kireno, ya Kiarabu na ya Kiingereza. Juu ya lango kuu upande wa kaskazini-magharibi, kando ya buruji ya São Matias, maandishi ya Kireno yanataja tarehe ya kuanzishwa kwake kuwa 11 Aprili 1593, na Waarabu wa Omani waliacha maandishi ya Kurani kwenye miimo ya milango ya mbao na boriti za dari. Wareno walichonga birika lililo wazi la kukusanya maji ya mvua, Waarabu walichimba kisima chenye kina cha m 23 (futi 76) ambacho maji yake yalikuwa na chumvi mno kwa matumizi yoyote isipokuwa kuoshea, na mimea ya cycad kwenye mteremko wa kaskazini-magharibi nje ya kuta ina umri wa zaidi ya miaka 300.

Karibu na hapa

Kwa mstari ulionyooka, Msikiti wa Mandhry katika Mji wa Kale uko takriban kilomita 1.3 kaskazini-kaskazini-magharibi na Daraja la Nyali takriban kilomita 3.3 upande huo huo; Haller Park, hifadhi ya mazingira iliyotengenezwa kutoka machimbo ya zamani huko Bamburi, iko takriban kilomita 7 kaskazini-mashariki, Hifadhi ya Taifa ya Baharini ya Mombasa, yenye miamba ya matumbawe, takriban kilomita 11 mashariki, na ufukwe wa Diani, wenye urefu wa takriban kilomita 17, takriban kilomita 30 kusini-kusini-magharibi.